Giải pháp hữu ích

 
I / ĐẶT VẤN ĐỀ :
 
      Tiếng Việt là tiếng nói phổ thông, tiếng nói dùng trong giao tiếp chính thức của cộng đồng các dân tộc sống trên đất nước Việt Nam . Bởi thế, dạy tiếng Việt có vai trò cực kì quan trọng, những thay đổi quan trọng trong đời sống kinh tế xã hội văn hoá giáo dục đòi hỏi những yêu cầu mới trong dạy môn tiếng Việt nói chung và phân môn Tập làm văn nói riêng. Làm thế nào để tiếng Việt ngày càng trở thành công cụ đắc lực cho sự phát triển kinh tế xã hội trong thời kì đổi mới, cho sự phát triển giáo dục . Việc dạy tiếng được tiến hành song song với hai chức năng của ngôn ngữ vừa là công cụ của tư duy vừa là công cụ của giao tiếp thông qua bốn kĩ năng nghe, nói, đọc, viết trong các phân môn . Đặc biệt là phân môn Tập làm văn.
     Trong nhiều năm giảng dạy ở lớp 5, tôi nhận thấy chất lượng giảng dạy môn Tiếng Việt được phản ánh rõ nét nhất ở phân môn Tập Làm Văn. Bản thân dạy học tập làm văn là một hoạt động tích hợp, tích hợp các tri thức của các phân môn khác.Tập làm văn là phân môn có tính chất tích hợp toàn diện,sáng tạo vì mỗi bài tập làm văn phải thể hiện được tư tưởng, tình cảm, suy nghĩ của bản thân . Mỗi bài văn thể hiện được cả trí tuệ và tình cảm của học sinh . Mặt khác, phân môn Tập làm văn còn có tác dụng rèn thêm nhân cách, đặc biệt là tính chân thực trong cách miêu tả, kể chuyện, tường thuật,…Muốn làm được một bài văn hay học sinh phải huy động toàn bộ kiến thức về đời sống, kiến thức về văn học để viết nghĩa là học sinh phải hoàn thiện cả bốn kĩ năng : nghe, đọc, nói, viết .
       Trong những năm gần đây chất lượng giáo dục đào tạo đang từng bước ổn định và đã đem lại những hiệu quả thiết thực. Song khi tiến hành giảng dạy phân môn Tập vàm văn, học sinh vận dụng các kiến thức tiếng Việt để tạo lập văn bản mới còn rất hạn chế đặc biệt là văn tả cảnh. Văn tả cảnh là thể loại văn dùng ngôn ngữ để “vẽ” ra các sự vật, hiện tượng, con người, con vật….một cách sinh động, cụ thể . Văn tả cảnh giúp chúng ta nhìn rõ những gì mình muốn tả, tưởng tượng như mình đang được xem tận mắt . Tuy nhiên hình ảnh tạo nên không phải là bản sao chép lại một bức tranh vụng về mà nó được đúc kết từ những nhận xét tinh tế, những xúc cảm sâu sắc mà người viết góp nhặt được khi quan sát thực tế cuộc sống . Trong chương trình tập làm văn lớp 5, văn tả cảnh chiếm một vị trí hết sức quan trọng nhưng học sinh viết văn lại viết rất yếu . Kĩ năng sử dụng từ, lập câu, lập đoạn chưa tốt, các ý chưa gắn kết với nhau ; câu văn thiếu hình ảnh, thiếu cảm xúc, chưa gắn với thực tế … chất lượng bài văn còn thấp so với yêu cầu .
     Từ những hạn chế trên tôi không khỏi băn khoăn , trăn trở: Làm thế nào để tiết học Tập làm văn nhẹ nhàng mà hiệu quả? Làm thế nào để các em hoạt động tích cực, chủ động trong giờ học Tập làm văn? Làm thế nào để các em có kĩ năng viết được một bài văn tả cảnh hoàn chỉnh đạt được yêu cầu như mong muốn? Đó cũng chính là lí do tôi chọn đề tài : “ Một số giải pháp giúp học sinh học tốt thể loại văn tả cảnh ở lớp 5”.
 
II /  THỰC TRẠNG :
1/ Thuận lợi :
      - Ban giám hiệu hết sức  quan tâm, tạo mọi điều kiện tốt nhất cho việc dạy và học đặc biệt là việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục .
    
      - Đa số học sinh trong lớp có ý thức ham học hỏi, ngoan,biết vâng lời, có ý thức tìm tòi.
      - Phụ huynh học sinh rất  quan tâm đến việc học tập của con em mình.
      - Học sinh sống ở vùng nông thôn gần gũi với thiên nhiên, đồng ruộng, cây tre, bến nước, mái đình …
      - Bản thân là giáo viên nhiều năm liền giảng dạy lớp 5, yêu nghề, nhiệt tình, tâm huyết với nghề mà mình đã chọn .
 
2/ Khó khăn :
 
a/Đối với giáo viên
       - Hiện nay, thiết bị, đồ dùng dạy học phục vụ cho phân môn Tập làm văn còn rất ít.
     - Bản thân giáo viên  đôi khi chưa đầu tư đúng mức cho các tiết dạy Tập làm văn .
     - Chưa dẫn dắt, hướng dẫn học sinh thâm nhập vào thực tế để các em hiểu về thiên nhiên, cảnh vật …xung quanh các em .
 
b/ Đối với học sinh
     - Phần lớn học sinh không thích học phân môn Tập làm văn vì môn này khó nó đòi hỏi sự sáng tạo và năng khiếu của các em.
     - Vốn từ ngữ của các em còn hạn chế nên khi viết văn thường bị lặp lại từ, câu văn lủng củng, thiếu hình ảnh, cảm xúc .
     - Nhiều em không nắm được cấu trúc ngữ pháp nên sử dụng dấu câu tùy tiện.
     - Một số học sinh làm theo văn mẫu hoặc chỉ viết theo dàn bài mà giáo viên đã hướng dẫn lập .Chưa biết tích hợp các phân môn khác như : Tập đọc, Luyện từ và câu, chính tả, Khoa học, Lịch sử và Đại lì vào Tập làm văn . . Chưa sáng tạo trong khi dùng từ đặt câu .
     - Kết quả khảo sát chất lượng đầu năm phân môn Tập làm văn như sau:
 
LớpSS9-107-85-61-4
HS%HS%HS%HS%
5A3013.4826.71446.7723.3
 
        Vậy làm thế nào để giúp học sinh viết văn ngày một tốt hơn đó chính là điều mà tôi phải tìm tòi để đưa ra các giải pháp để khắc phục tình trạng trên như sau :.
 
III/ GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN
 
1/ CÁC GIẢI PHÁP
 
1.1/Làm tốt công tác chuẩn bị :
   a/ Giáo viên : Tập trung nghiên cứu nội dung chuẩn kiến thức, kĩ năng cần đạt của từng bài học, từ đó xây dựng kế hoạch bài dạy chi tiết cho từng tiết học theo phương pháp “lấy học sinh làm trung tâm” sao cho trong mỗi hoạt động học, học sinh được cùng nhau trải nghiệm, tương tác. Kế hoạch bài dạy cần xây dựng kĩ ở phần nào ? Kiến thức trọng tâm nào nên thể hiện ở trò chơi ? Trong mỗi tiết học cần có những đồ dùng dạy học nào để hỗ
 
trợ, có đáp án, thang điểm đánh giá thi đua ở từng hoạt động . Chuẩn bị trước gợi ý và hướng quan sát, ghi chép cho học sinh ở bài học tiếp theo .
   b/ Học sinh : Xây dựng nề nếp, thói quen hợp tác trong nhóm để cùng nhóm giải quyết các yêu cầu đề ra một cách chủ động . Xây dựng sẵn các phương án cơ cấu nhóm học tập linh hoạt, luân phiên và ưu tiên cho những em rụt rè, mặc cảm, nhút nhát là nhóm trưởng, là người báo cáo . Những em khá giỏi làm nhiệm vụ gợi ý, hướng dẫn .
 
1.2/ Rèn kĩ năng quan sát, ghi chép .
        Học sinh tự mình đề ra được nhiệm vụ quan sát và ghi chép, quan  sát và ghi chép trên cơ sở nào ? Quan sát thế nào cho có ý nghĩa ? Vì vốn sống thực tế gắn liền với quan sát . Đây cũng chính là mục tiêu dạy tập làm văn của mỗi tiết học phải đạt được . Khi có kĩ năng quan sát, biết chọn lọc những chi tiết mới mẻ, đặc sắc của cảnh vật, con người thì học sinh sẽ dần ham thích ghi chép. Qua mỗi tiết học, giáo viên cần gợi ý hướng cho học sinh cách quan sát và ghi chép những gì diễn ra xung quanh các em . Quan sát đi kèm với ghi chép là một việc làm thường xuyên sẽ làm giàu vốn sống thực tế của các em vừa hình thành kĩ năng viết . Ban đầu, trong giờ học Tập làm văn, sau khi giáo viên tổ chức cho các em phân tích những văn cảnh cụ thể để hình thành kiến thức bài học như cấu tạo, trình tự miêu tả . Cuối tiết học tôi thường giao nhiệm vụ cho các em về nhà quan sát và ghi chép một cảnh vật cụ thể nơi em ở thông qua phiếu gợi ý trình tự quan sát giao cho mỗi nhóm học sinh .Trên lớp , trong tiết học cũng như sau tiết học tôi thường xuyên nhắc nhở các em ghi những ý hay, câu từ hay vào số tay của mình . Những câu từ hay liên quan đến văn miêu tả không chỉ có ở tiết học Tập làm văn mà có ở những phân môn khác như : tập đọc, luyện từ và câu ….
    Ví dụ : Khi dạy “ Luyện từ và câu” bài “ Từ đồng nghĩa” có bài tập với đoạn văn “ Màu lúa chín dưới đồng vàng xuộm lại. Nắng nhạt ngả màu vàng hoe. Trong vườn, lắc lư những chùm quả xoan vàng lịm không trông thấy cuống, như những chuỗi tràng hạt bồ đề treo lơ lửng” .Mục đích của bài tập này là nhận xét các từ in đậm rút ra từ đồng nghĩa . Nhưng đối với tôi ngoài mục đích đó ra nó còn là ghi chép những câu văn hay mà các em cần học tập khi làm văn tả cảnh .
     Hay khi dạy bài tập đọc “ Quang cảnh làng mạc ngày mùa” . Trong bài tác giả sử dụng rất nhiều từ màu vàng như : vàng xuộm, vàng hoe, vàng lịm, vàng ối, vàng tươi, vàng xọng, vàng giòn, vàng mượt, vàng mới, vàng trù phú, chín vàng.
       Ngoài việc giải nghĩa phần từ ngữ trong tiết Tập đọc cho học sinh, tôi còn yêu cầu học sinh cần phải nhớ để vận dụng khi viết văn cho đúng nghĩa của từ . Thực ra đây là việc làm thường xuyên để giúp học sinh có một cái nhìn tổng thể để rồi tìm ra mối liên quan chặt chẽ giữa các phân môn trong Tiếng Việt. Tôi làm thế là cố gắng khai thác triệt để những kiến thức có trong sách giáo khoa .
     Đó là phân môn Tập đọc và Luyện từ và câu còn phân môn Tập làm văn thì sao ? . Trong tiết Tập làm văn đầu tiên sách giáo khoa cũng trích một đoạn bài “ Hoàng hôn trên sông Hương” . Ngoài việc tìm hiểu cấu tạo của một bài Tập làm văn, tôi còn hướng dẫn học sinh chép những câu văn hay như : “..mặt sông  sáng màu ngọc lam in những vệt mây hồng rực rỡ của trời chiều . Hình như con sông Hương rất nhạy cảm với ánh sáng nên lúc tối hẳn, đứng trên cầu chăm chú nhìn xuống , người ta vẫn thấy những mảng sắc mơ hồng ửng lên như một thứ ảo giác trên mặt nước tối thẳm…”
 
1.3/ Luyện kĩ năng dùng từ trong văn miêu tả :
      Công việc dầu tiên là tập trung củng cố kiến thức của học sinh về các loại từ và các biện pháp tu từ, so sánh, nhân hóa, liên tưởng bằng công việc cụ thể :
       - Rèn luyện kĩ năng phân biệt các loại từ thông qua tất cả các phân môn trong môn Tiếng Việt . Nội dung này được tích hợp hầu hết các phân môn . Tập trung chú ý hướng dẫn học sinh tìm hiểu về nghĩa của từ . Định hướng cho học sinh để các em nhận biết rõ tác dụng của việc diễn đạt bằng từ ngữ gợi tả, gợi cảm .
     - Rèn kĩ năng nhận biết các biện pháp tu từ qua từng bài văn, văn cảnh cụ thể . Học sinh thường xuyên nhận biết và tìm hiểu giá trị thẩm mỹ của phép so sánh, nhân hoá trong các bài tập đọc, trong các bài văn gợi ý để học sinh tự khám phá cái hay, cái đẹp từ đó các em thuộc lòng các đoạn văn, đoạn thơ .Tập trung giúp các em nhạy bén hơn trong việc phát hiện và nhận biết, từ đó rèn luện thực hành thông qua các hệ thống bài tập sắp xếp các câu văn thành đoạn văn, tạo cơ hội cho học sinh được nói những câu mình thích .
 
Ví dụ :Em hãy sửa lại các câu văn sau cho hay hơn :
 
Câu vănDự kiến học sinh sửa
-Dòng sông chảy .
-Cánh đồng lúa xanh non .
 
 -Gió thổi mạnh .     
-Luỹ tre bao bọc quanh cho Làng.
 
- Dòng sông lặng lẽ trôi .
-Cánh đồng lúa đương thời con gái .
 
-Gió gào thét .          
-Luỹ tre như bức tường thành che chở cho Làng .  
     
      Rèn luyện kĩ năng vận dụng từ ngữ gợi tả, gợi cảm và so sánh, nhân hoá trong khi viết bài văn cụ thể bằng biện pháp cải tiến tiết dạy trả bài viết . Cụ thể là trong phần chữa bài tôi không chỉ tập trung chữa các câu sai ngữ pháp, sai lỗi diễn đạt mà còn chú ý chọn những câu sai,câu văn thiếu hình ảnh, thiếu cảm xúc . Từ đó hướng dẫn học sinh sửa chữa bổ sung .
 
Ví dụ: Các ý văn được chọn từ bài viết học sinh :
 
Ý vănDự kiến cho học sinh bổ sung
- Con sông chảy ngang qua cánh đồng
 
- Nước sông tràn hai bên bờ .
- Ánh nắng chiếu xuống mặt sông .
 
- Hai bên bờ có những hàng tre xanh .
- Dòng sông uốn khúc trườn (vắt ngang ) qua cánh đồng .
- Nước sông dâng tràn lênh láng hai bên bờ .
- Nắng nhuộm cả dòng sông, mặt sông lấp lánh ánh bạc .
- Hai bên bờ sông, hàng tre nghiêng mình soi bóng xuống dòng nước gương trong.


1.4/Hướng dẫn xác định lỗi từ  vựng và cách khắc phục lỗi cho học sinh :
        Mỗi con người nói chung và mỗi học sinh nói riêng có vốn từ vựng tích cực thường được các em sử dụng trong giao tiếp hằng ngày thì mỗi em còn có khả năng sở hữu trong trí nhớ mình nhiều từ khác được gọi là vốn từ vựng tiêu cực hay còn gọi là vốn từ vựng sống của các em . Nguyên nhân các em hay mắc lỗi từ vựng một phần do chủ quan vì cẩu thả hoặc không cẩn thận trong việc chọn từ ngữ và nhất là chưa xác định được nghĩa, lẫn lộn về nghĩa . Cũng có thể là ngôn ngữ địa phương . Để giúp học sinh khắc phục, giáo viên cần thực hiện các thao tác sau :

 

  • Phân tích lỗi :

Ví dụ: Đi khuyên tiền ( quyên thành khuyên) hay “mỗi buổi sáng, em thức dạy, đánh răng, rửa mặt rồi cắp sách đến trường (thức dậy)
Ví dụ: Sáng nay, em đi học sớm hơn thường lệ để làm trật nhật (trực nhật)

 

 

  • Xác định đúng nghĩa của từng đơn vị từ.
  • Tăng cường các bài tập sửa lỗi từ vựng và rèn luyện dùng từ trong câu .

 
1.5/ Tạo cơ hội thể hiện mình cho tất cả học sinh trong lớp 
       Khi xây dựng kế hoạch dạy học cần dự kiến các cách chia nhóm phù hợp cho từng hoạt động học, từng đơn vị kiến thức kĩ năng . Hình thành cơ cấu nhóm phải linh hoạt phù hợp với tất cả mọi đối tượng học sinh nhằm tạo cơ hội nhiều hơn cho những em yếu, trung bình được hoạt động . Từ đó, vừa vun đắp cho các em khả năng thích nghi giao tiếp trong mọi hoàn cảnh , vừa bồi đắp tình yêu, lòng say mê văn học, lòng tự hào về Tiếng Việt . Xây dựng được lòng ham thích đọc sách báo cho học sinh . Học sinh tự biết học hỏi ở sách báo cách dùng từ, đặt câu biến những câu văn thiếu hình ảnh, thiếu cảm xúc thành những câu văn hay .
 
1.6/Sử dụng đồ dùng, thiết bị dạy học:
     Đối với học sinh tiểu học để làm được một bài văn tốt  thì các em cũng phải được xem tranh, nhưng theo tôi thì giáo viên có thể chọn cho học sinh quan sát, ghi chép vì thực tế ông cha ta có câu “Trăm nghe không bằng một thấy” . Khi đọc mẩu chuyện này nó đã luôn nhắc tôi cần phải sử dụng đồ dùng trực quan, cần phải cho các em quan sát thực tế … mới có thể giúp các em có vốn từ ngữ để làm tốt bài văn tả cảnh  .
Truyện kể về bình minh
      Sáng hôm ấy, có một cậu bé mù dậy sớm đi ra vườn . Cậu bé thích nghe điệu nhạc của buổi sớm mùa xuân.
Có một thầy giáo cũng dậy sớm, đi ra vườn theo cậu bé mù . Thầy đến gần cậu bé, khẽ chạm vào vài cậu, hỏi:
- Em có thích bình minh không ?
- Bình minh nó thế nào ạ ?
- Bình minh giống như một cánh hoa mào gà . Bình minh giống như cây đào trổ hoa – Thầy giải thích . Môi cậu bé run run, đau đớn . Cậu nói :
- Thưa thầy, em chưa được thấy cánh hoa mào gà, cũng chư được thấy cây đào ra hoa .
Bằng một giọng nhẹ nhàng, thầy bảo :
- Bình minh giống như một nụ hôn của người mẹ, giống như làn da của mẹ chạm vào ta.
- Bây giờ thì em biết bình minh là thế nào rồi – Cậu bé nói .
                                                                                                              ( Truyện kể Nga )
    
       Ngày nay, với sự phát triển của khoa học công nghệ , việc tìm kiếm tranh ảnh để giảng dạy một bài văn miêu tả không còn là điều khó khăn đối với mỗi giáo viên . Vì vậy, ngoài những bức tranh được cung cấp tôi thường tìm kiếm tranh trên mạng hoặc sưu tầm một số đồ dùng gần gũi trong cuộc sống để phục vụ cho việc quan sát .
Ví dụ : Đề bài yêu cầu : Tả cảnh một buổi sáng(hoặc trưa, chiều, tối)trong một vườn cây ( hay trong công viên, đường phố, cánh đồng, nương rẫy, đồi núi, biển)
   Để chuẩn bị cho tiết quan sát, tìm ý tôi dùng những bức tranh có sẵn trong bộ tranh tập làm văn đồng thời sưu tầm thêm một số bức tranh về những vườn cây bạch đàn tươi tốt, vườn phi lao ở bờ biển miền Trung, cảnh công viên Suối Tiên, đường phố …Đến tiết học này tôi cho học sinh quan sát rồi  viết ra những gì mình quan sát được và cuối cùng nói ra trước lớp để cả lớp cùng nghe , học hỏi  .
    Ngoài ra, còn có thể tổ chức cho học sinh quan sát thực tế .
Ví dụ : Đề bài yêu cầu :Tả cảnh trường em.
    Giáo viên tổ chức cho học sinh quan sát toàn cảnh trường mình  .
    Tôi đưa học sinh ra sân trường tập hợp học sinh nhắc nhở những điều cần thiết đảm bảo trật tự . Nhắc lại cho học sinh nhớ cách quan sát đã học ở các tiết tả cảnh như : Quan sát từ xa đến gần hay từ gần đến xa . Khi quan sát các em cần ghi lại những gì mình quan sát được Cần kết hợp nhiều giác quan  như : Mắt thấy, tai nghe, mũi cảm nhận …cần quan sát cảnh vật xung quanh như trời, mây, gió, chim chóc, thời tiết …
      Trong khi học sinh tự do quan sát và tôi theo dõi, giúp đỡ những học sinh yếu, học sinh ham chơi, nếu thấy các em khó khăn, vướng mắc tôi gợi ý, hướng dẫn thêm cho các em . Đến giờ tôi tập hợp lớp, cho một số học sinh nêu những gì mình quan sát , ghi lại được, học sinh khác nhận xét, bổ sung. Đặc biệt quan tâm, giúp học sinh yếu nói trước lớp. Cuối cùng nhận xét thái độ học tập sau đó cho học  sinh về lớp .
    Để học sinh thoải mái hơn khi viết văn, học sinh có thể vận dụng những điều quan sát hôm nay kết hợp với những điều quan sát được những ngày trước đó để viết thành bài văn tả cảnh trường em cho riêng mình .
 
1.7/Chuẩn bị tốt bài soạn buổi 2
          Ngoài  những bài tập trong sách giáo khoa khi dạy buổi thứ hai tôi tổ chức cho các em làm thêm một số bài tập như :
     Dạng 1 : Phát hiện
Ví dụ : Hãy chỉ ra những màu xanh khác nhau được tả trong đoạn văn sau và nêu nhận xét cảnh sắc ở vùng quê Bác .
Trước mặt chúng tôi, giữa hai dãy núi là nhà Bác với cánh đồng quê Bác . Nhìn xuống cánh đồng có đủ các màu xanh : xanh pha vàng của ruộng mía, xanh rất mượt mà của lúa chiêm đương thời con gái, xanh đậm của những rặng tre, đây đó một vài cây phi lao xanh biếc và có nhiều màu xanh khác nữa …
                                                                                              HOÀI THANH – THANH TỊNH
      So sánh
       Ở tiểu học các em còn yếu trong việc sử dụng các biện pháp tu từ như so sánh, nhân hóa nên tôi cũng thường có nhiều dạng bài tập . Tìm những câu văn có hình ảnh so sánh và nêu tác dụng của biện pháp so sánh đó trong 1 đoạn văn ? Hoặc điền từ thích hợp vào chỗ chấm để tạo thành những câu văn có hình ảnh so sánh  ?  Hay thêm vế câu có hình ảnh so sánh  thích hợp vào chỗ chấm …..
     Nhân hóa 
       Tổ chức cho học sinh làm những bài tập phát hiện ra những sự vật được nhân hóa  trong đoạn văn cho trước . Nêu tác dụng của phép nhân hóa đó ….
     “Mưa xuân xôn xao, phơi phới . Những hạt mưa bé nhỏ, mềm mại rơi mà như nhảy nhót . Hạt nọ tiếp hạt kia đậu xuống lá cây ổi còn mọc lả xuống mặt ao . Mùa đông xám xịt và khô héo đã qua . Mặt đất đã kiệt sức bừng thức dậy, âu yếm đón lấy những  giọt mưa ấm áp, trong lành  . Đất trở lại dịu mềm, lại cần mẫn tiếp nhựa cho cây cỏ . Mưa xuân đã mạng lại cho chúng cái sức sống ứ đầy, tràn trên các nhánh lá, mầm non và cây trả nghĩa cho mưa bằng cả mùa hoa thơm, trái ngọt…”
Hoặc viết đoạn văn ( 5 -7 câu )trong đó  có sử dụng biện pháp nhân hóa .
       Điệp ngữ
- Chỉ rõ các điệp ngữ và cho biết tác dụng của chúng
Gió thơm . Cây cỏ thơm . Đất trời thơm . Người đi từ rừng thảo quả về, hương thơm đậm, ủ ấp trong từng nếp áo, nếp khăn .
- Viết lại những câu văn sau có dùng điệp ngữ nhằm nhấn mạnh màu sắc, hương thơm gọi cảm xúc cho người đọc .
a/Làng quê tôi tràn ngập màu xanh của đồng lúa, bãi ngô, thảm cỏ.
b/Hoa hồng, hoa huệ, hoa nhài đều thơm, hương lan tỏa khắp vườn .
c/Bức tranh buổi sớm trên quê hương tôi đẹp quá !
       Dạng 2 : So sánh đoạn văn
 Hai đoạn văn sau có ưu điểm gì giống nhau về cách dùng từ ngữ miêu tả cảnh vật
a/ Diệu kì thay, trong một ngày , Cửa Tùng có ba sắc màu nước biển . Bình minh, mặt trời như chiếc thau đồng đỏ ối chiếu xuống mặt biển, nước biển nhuộm màu hồng nhạt . Trưa, nước biển xanh lơ và khi chiều tà nước biển đổi sang màu xanh lục .
                                                                                                              THỤY CHƯƠNG
b/ Những buổi bình minh, mặt trời còn bẽn lẽn núp sau sườn núi, phong cảnh nhuộm những màu sắc đẹp lạ lùng . Hòn núi từ màu xám xịt đổi ra màu tìm sẫm ; từ màu tìm sẫm đổi ra màu hồng ; rồi từ màu hồng dần dần đổi ra màu vàng nhạt . Cho đến lúc mặt trời chễm chệ ngự trị trên chòm mây, ngọn núi mới trở lại màu xanh biếc thường ngày của nó .
                                                                                                                 THẪM THỆ HÀ
      Dạng 3 : Cảm thụ
Trong bài văn Phong cảnh Hòn Đất nhà văn Anh Đức  tả cảnh Hòn Đất như sau
    Xa quá khỏi Hòn Đất một đỗi là bãi tre . Thấp thoáng những cây tre đằng ngà cao vút, vàng óng, những cây tre lâu nay vẫn đứng đấy, bình yên và thanh thản, mặc cho bao nhiêu năm tháng  đã đi qua, mặc cho bao nhiêu gió mưa đã thổi tới . Sau rặng tre ấy, biển cả còn lâu đời hơn, vẫn đang giỡn sóng mang một màu xanh lục .
   Theo em ngoài vẻ đẹp của cảnh vật ( Tre đằng ngà, biển cả ) đoạn văn còn cho ta thấy vẻ đẹp gì của cuộc sống quê hương ? Biện pháp nghệ thuật nào đã giúp em nhận biết được điều đó ?
 
2/ CÁCH TỔ CHỨC THỰC HIỆN
2.1/ Nắm cấu tạo của bài văn tả cảnh
- Dựa vào bài văn cho trước học sinh xác định các phần của bài văn .
-  Qua một số ví dụ minh họa các phần của bài văn tả cảnh rút ra cấu tạo của bài văn tả cảnh gồm 3 phần : Mở bài, thân bài, kết bài
2.2/ Quan sát tìm ý - lập dàn bài chi tiết:
+ Chuẩn bị kiến thức phục vụ cho việc làm một đề văn theo yêu cầu đầu bài đã cho .  
+ Hình thành phương pháp và kĩ năng quan sát gắn với miêu tả.
-    Rèn kĩ năng quan sát cho học sinh:
    + Khi quan sát phải sử dụng các giác quan như mắt, tai, mũi, lưỡi...để nhìn, nghe, sờ, ngửi, nếm...nhằm nhận biết sự vật về hình dạng, màu sắc, âm thanh, mùi vị...
    + Quan sát nhằm nhận ra những nét độc đáo đặc biệt của đối tượng chứ không phải thống kê tỉ mỉ trung thực mọi chi tiết về sự vật.
    + Trong khi quan sát còn luôn gắn với cảm xúc, với kỉ niệm, với cuộc sống cá nhân của người quan sát. Từ đó gắn chặt với các hoạt động liên tưởng so sánh, tưởng tượng, hồi tưởng... của từng cá nhân.
    + Từ việc quan sát học sinh tìm được từ ngữ diễn tả đúng và sinh động những điều đã quan sát được.
    + Hướng dẫn học sinh lựa chọn trình tự quan sát:
-    Trình tự không gian: quan sát toàn bộ đến quan sát từng phần, từ trái sang phải, từ trên xuống dưới, ngoài vào trong hoặc ngược lại.
-    Trình tự tâm lí: Thấy nét gì nổi bật thu hút bản thân, gây cảm xúc mạnh cho bản thân hứng thú hay khó chịu, yêu hay ghét...) thì quan sát trước, các phần khác quan sát sau.
Phần trọng tâm bài thì quan sát kĩ lưỡng hơn.
    + Hướng dẫn học sinh sử dụng các giác quan để quan sát. Đây là thao tác quan trọng nhất và có tính chất quyết định về nhiều mặt. Thông thường học sinh chỉ dùng mắt để quan sát do đó kết quả thu được thường là các nhận xét và cảm xúc gắn liền vời thính giác (hình dáng, màu sắc, đường nét, độ xa, gần...) đó là mặt mạnh và cũng là một nhược điểm của học sinh.
Chúng ta cần lưu ý các em dùng thêm các giác quan thích hợp khác để quan sát. ví dụ quan sát giờ ra chơi sân trường em ngoài việc dùng mắt để quan sát các trò chơi còn phải sử dụng tai để nghe âm thanh của tiếng nói, cười, tiếng động các trò chơi và từ đó liên tưởng, so sánh, cảm xúc của bản thân.
+ Tổ chức quan sát và tìm ý:
-    Học sinh phải được quan sát trực tiếp cảnh vật và người.
-    Học sinh tự làm việc, tự quan sát, tự ghi chép là chính.
-    Sự quan sát của học sinh phải được hướng dẫn cụ thể bằng hệ thống câu hỏi gợi ý.
  Ví dụ: Để quan sát và lập dàn ý bài: "Tả quang cảnh trường em trước buổi học" tôi đưa ra hệ thống câu hỏi sau:
-    Đọc kĩ đề bài, phát hiện thể loại?
-    Trọng tâm của đề bài là gì?
(Chú ý hướng dẫn học sinh đứng ở chỗ nào quan sát được toàn cảnh  trường và nhớ ghi chép lại những gì mình quan sát được từ phiếu hướng dẫn tiết trước)
Sau khi đã quan sát được học sinh sẽ tự sắp xếp ý để lập dàn bài chi tiết theo sự hướng dẫn của giáo viên và lập dàn bài chi tiết cụ thể .
Cuối cùng tổ chức cho học sinh trình bày trước lớp. Học sinh và giáo viên chú ý theo dõi,  hướng sửa lỗi câu văn hay hơn, đúng hơn. Nếu học sinh bí từ, giáo viên có thể cung cấp thêm từ cho học sinh để có những câu văn sinh động hấp dẫn, từ đó mà phát triển tư duy và ngôn ngữ cho học sinh.
(chú ý trong diễn tả lời văn phải tự nhiên, chân thành và giản dị).
Trong thời gian này giáo viên cần tạo ra không khí hào hứng, kích thích học sinh muốn trình bày và  mạnh dạn trình bày từ đó hướng dẫn các em cách nói sao cho đạt hiệu quả tốt nhất.Đặc biệt giáo viên chú trọng đến đối tượng học sinh yếu .
2. 3/  Viết đoạn văn
      Trong chương trình của phân môn Tập làm văn thì tập viết đoạn được tổ chức từ 3 đến 4 tiết . Chính vì vậy, học sinh được làm quen nhiều dạng đề bài khác nhau .Ở những tiết học này, tôi hướng dẫn học sinh dựa vào dàn ý mình đã lập để viết thành những đoạn văn của phần thân bài .
Ví dụ : Với đề bài “Tả cảnh một buổi sáng (hoặc trưa, chiều ) trong vườn cây (hay trong công viên, trên đường phố, trên cánh đồng, nương rẫy )
    - Sau khi lập dàn ý, học sinh sẽ được viết đoạn văn .Ở tiết này giáo viên cần chú ý nhấn mạnh cho học sinh biết : mở bài hoặc kết bài cũng là một phần trong dàn ý song các em nên chọn một đoạn trong phần thân bài để viết .
    - Gọi một hai học sinh đọc dàn ý và chỉ phần nào em sẽ viết thành đoạn văn . Dựa vào cách làm đó, học sinh cả lớp đọc dàn ý của mình sau đó chọn để viết đoạn văn.
    -   Gọi học sinh đọc đoạn văn mình viết trước lớp . Học sinh cả lớp và giáo viên theo dõi, nhận xét cách dùng từ, đặt câu . Đối với những học sinh viết câu còn lủng củng, dùng từ khô khan, sử dụng dấu câu chưa hợp lí …tôi sửa cụ thể, chi tiết và yêu cầu các em làm lại vào buổi thứ hai . Sau đó, tôi chấm lại một lần nữa để theo dõi sự tiến bộ của các em và động viên, tuyên dương kịp thời .
2.4 / Kiểm tra viết :
   Để tiết viết đạt hiệu quả cao, lời nhắc nhở dặn dò của giáo viên trước lúc viết cũng rất quan trọng.
Ngoài việc thực hiện theo đúng các bước trong tiết viết bài, trong mỗi tiết viết tôi còn chú ý dặn thêm:
-    Vận dụng những đặc điểm, lời văn ở từng thể loại. Cần lựa chọn, sử dụng đúng và hay các từ ghép, từ láy, từ tượng thanh, từ tượng hình...nhằm gợi tả rõ không khí của cảnh. Chú ý dùng cách so sánh, nhân hoá, làm nổi bật cảnh chính.
2.5/ Trả bài viết
Để có thể làm tốt một bài tập làm văn, học sinh cần được rèn luyện thêm kĩ năng sửa chữa, rút kinh nghiệm, nhằm đạt kết quả ngày một cao hơn. Tập nhận xét bạn trong giờ Tập làm văn nói, tự rà soát và sửa chữa bài nháp của mình hay bài viết chính thức ở lớp, rút kinh nghiệm và tự sửa chữa trong giờ trả bài, tất cả đều giúp học sinh luyện tập hình thành kĩ năng và thói quen “tự điều chỉnh”, tự học tập để luôn tiến bộ. Tiết “Trả bài viết” có ý nghĩa quan trọng đối với việc rèn luyện kĩ năng viết văn cho học sinh.
So với các tiết khác, tiết trả bài cần được giáo viên chuẩn bị công phu từ lúc chấm bài, thống kê lỗi, nhận xét khái quát về bài làm, chuẩn bị dẫn chứng, minh hoạ... đến khi soạn giáo án cụ thể cho tiết trả bài. Việc hướng dẫn học sinh học tập trên lớp cũng đòi hỏi sự gợi mở, dẫn dắt và ứng xử linh hoạt của giáo viên, nhằm giúp các em tự phát hiện nhận thức được ưu, khuyết điểm trong bài viết của mình. Qua đó, học sinh có ý thức viết bài ngày càng tiến bộ và có kết quả cao hơn.
   Cuối tiết học này, thường có bài tập “Viết lại một đoạn trong bài cho hay hơn”. Tôi tổ chức cho học sinh học tập từ những cách dùng từ, đặt câu của bạn để vận dụng vào đoạn văn của mình. Sau đó, tôi chấm và nhận xét cụ thể. Nếu những học sinh yếu làm chưa hay tôi trực tiếp hướng dẫn các em làm lại bài vào buổi học thứ hai .
 
IV/ KẾT QUẢ
        Sau khi nghiên cứu và áp dụng đề tài này ở lớp phụ trách, qua theo dõi việc thống kê chất lượng môn tiếng Việt nói chung và  phần bài tập làm văn nói riêng đã thu được những kết quả như sau :
        - Phát huy được tính tích cực hoạt động, chủ động trong giờ học của học sinh . Học sinh tập trung hơn vào bài học, kĩ năng làm văn tả của học sinh được nâng cao lên rõ rệt.Bài văn của học sinh xác định đúng yêu cầu nội dung của đề bài, bố cục chặt chẽ, trình tự miêu tả hợp lí hơn không còn tình trạng bài dạng liệt kê,câu ý đoạn không phù hợp .
        - Giờ học tập làm văn diễn ra nhẹ nhàng, thoải mái đối với các em . Không khí lớp học luôn luôn sôi nổi, chất lượng giờ học đảm bảo .
        - Chất lượng môn Tiếng Việt của lớp được nâng lên rõ rệt . Cụ thể điểm thi CKI môn Tập làm văn như sau :
 

 

 

Lớp
5A
SSGiỏi
9-10
Khá
7-8
T bình
5-6
DTB
1-4
HS%HS%HS%HS%
Đầu năm
GKI
CKI
30
30
30
1
2
3
3.4
6.7
10.0
8
9
9
26.7
30.0
30.0
14
14
16
46.7
46.7
53.3
 7
5
2
23.3
16.6
6.7

 

 

 
V/BÀI HỌC KINH NGHIỆM –KẾT LUẬN
       Sau khi áp dụng các giải pháp trên vào thực tế dạy – học tập làm văn  tả cảnh cho học sinh lớp 5 bản thân tôi rút ra được một số kinh nghiệm sau :
    - Điều kiện rất quan trọng vừa hình thành những cơ sở ban đầu và lâu dài về vốn sống vốn thực tế đời sống của học sinh là xây dựng được nề nếp, thói quen ghi chép và phát huy tác dụng của sổ tay văn học .Vận dụng linh hoạt sáng tạo các bài tập, các câu lệnh gợi ý để học sinh thực hiện nhằm phát huy tối đa khả năng của từng học sinh thì chắc chắn chất lượng dạy -học sẽ không ngừng được cải thiện .
   -  Để áp dụng được đề tài này vào công việc giảng dạy giáo viên phải thường xuyên trau dồi kiến thức, kỹ năng sư phạm đặc biệt phải nắm chắc bản chất của tả cảnh là quan sát, từ quan sát mới hình thành cái sườn của ý tưởng.
    - Hệ thống hoá kiến thức, hệ thống bài tập phải từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp.
    - Đối với học sinh phải nắm được chuẩn kiến thức, những yêu cầu tối thiểu phải đạt được trong mỗi tiết học, phải có tính tự giác, không ngừng học hỏi ở thầy, ở bạn, học ở sách, vở.
     - Trong quá trình dạy học trên lớp, bên cạnh những kiến thức cơ bản trong SGK giáo viên cần quan tâm tạo điều kiện để học sinh phát huy những kinh nghiệm, vốn sống thực tế của từng em từ đó nâng cao kỹ năng quan sát, ghi chép cho học sinh .
    - Đồ dùng dạy học là phần không thể thiếu được trong khi dạy học Tập làm văn . Đồ dùng có thể là tranh ảnh để học sinh quan sát cũng có thể là quan sát thực tế .
      - Tích cực cung cấp vốn từ ngữ cho các em bằng cách tích hợp trong tất cả các phân môn như : Tập đọc, Luyện từ và câu, Kể chuyện, Chính tả ..
     -  Kiến thức của học sinh chỉ bền vững khi được rèn luyện ,bồi dưỡng thường xuyên cho các em.
         Trên đây là một số giải pháp mà bản thân tôi đã nghiên cứu áp dụng vào việc dạy – học Tập làm văn tả cảnh bước đầu có hiệu quả thiết thực. Tôi mong muốn giải pháp sẽ góp phần giúp học sinh yêu thích môn Tập làm văn hơn. Từ đó các em thêm yêu Tiếng Việt, yêu quê hương, đất nước . Với mong muốn được đọc những bài văn hay, giàu hình ảnh, giàu cảm xúc thực sự của học sinh, không còn những bài văn sao chép từ các bài văn mẫu. Tôi luôn hi vọng với giải pháp nhỏ này không những được áp dụng ở lớp tôi mà còn được nhiều anh, chị đồng nghiệp tham khảo . Tôi rất mong nhận được những lời góp ý của các cấp lãnh đạo và bạn bè đồng nghiệp để giải pháp ngày càng được hoàn thiện hơn .
     Xin chân thành cảm ơn .
 
                                                                            Quảng lập,  ngày 25 tháng 1 năm 2011
                                                                                                            Người viết
 
 
 
                                                                                                   Lê Thị Lài
 
 
NHẬN XÉT CỦA BAN GIÁM HIỆU
 
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………............................
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
TÀI LIỆU THAM KHẢO
 

TTTÁC GIẢTÊN VĂN BẢNNHÀ XUẤT BẢN/NĂM
1
 
2
 
4
 
 
 
5
 
 
BỘ GD-ĐT
 
Tô Hoài
 
Phạm Đức Diệu Lâm
 
PGS Hồ Lê
 
Tô Đình Nghĩa
Trần Thị Ngọc Lang
 
- Phương pháp dạy học các môn học lớp 5
- Một số kinh nghiệm viết văn miêu tả
-Dạy học theo quan điểm tích hợp trong môm Tiếng Việt
- Lỗi từ vựng và cách khắc phục
- Dạy học môn Tiếng Việt theo chương trình SGK mới
 
 
-NXB GD/2007
-NXB GD/2004
GD/2004
-NXB GD/2003
 
-NXB
Khoa hoc-Xã hội
 
 

 
MỤC LỤC

TTTIÊU ĐỀTRANG
IĐặt vần đề1
IIThực trạng1
1Thuận lợi1 - 2
2Khó khăn2
IIICác giải pháp và cách thực hiện2
1Các giải pháp2
1.1Làm tốt công tác chuẩn bị2 - 3
1.2Hình thành kĩ năng quan sát – ghi chép3
1.3Rèn luyện kĩ năng dùng từ trong văn miêu tả4
1.4Hướng dẫn xác định lỗi từ vựng và cách khắc phục lỗi cho học sinh5
1.5Tạo cơ hội cho học sinh thể hiện mình cho tất cả học sinh trong lớp5
1.6Sử dụng thiết bị – đồ dùng dạy học5 - 6
1.7Chuẩn bị tốt bài soạn buổi 26 - 7
2Cách tổ chức thực hiện7
2.1Nắm cấu tạo của bài văn tả cảnh7
2.2Quan sát, tìm ý – Lập dàn ý8 - 9
2.3Viết đoạn văn9
2.4Kiểm tra viết9
2.5Trả bài viết10
IVKết quả10
VBài học kinh nghiệm – Kết luận10 - 11
 Nhận xét của ban giám hiệu11
 Tài liệu tham khảo - Mục lục12

 
 
 
 
                                  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Bài tin liên quan
Tin đọc nhiều
Liên kết website
Thống kê truy cập
Hôm nay : 31
Hôm qua : 46
Tháng 09 : 1.309
Năm 2020 : 11.357